بلخى حكايت كرده كه ميان على و عثمان در خصوص زمينى كه عثمان از على خريدارى كرده بود نزاعى رخ داد ، و علت آن اين بود كه در آن زمين سنگهايى بيرون آمد ، عثمان آن را عيب زمين دانسته ، مىخواست به آن جهت معامله را فسخ كند ، و على زير بار نمىرفت ، و مىگفت : ميان من و تو رسول خدا ( ص ) حكم باشد حكم بن ابى العاص به عثمان گفت : اگر حكومت را به پسر عم او واگذارى به نفع او حكم مىكند ، زنهار ، تن به حكومت او ندهى ، به اين مناسبت اين آيات نازل شد . اين حكايت و يا قريب به آن از امام ابى جعفر ( ع ) نيز روايت شده « 1 » . مؤلف : و در تفسير روح المعانى از ضحاك روايت شده كه گفت : نزاع ميان على و مغيرة بن وائل بود ، و داستان را قريب به همان حكايت بالا آورده « 2 » . و در مجمع البيان در ذيل آيه : * ( « إِنَّما كانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ . . . » ) * ، از ابى جعفر ( ع ) روايت آورده كه گفت : منظور در اين آيه امير المؤمنين ( ع ) است « 3 » . و در الدر المنثور در ذيل آيه * ( « فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْه ما حُمِّلَ وَعَلَيْكُمْ ما حُمِّلْتُمْ . . . » ) * مىگويد : ابن جرير و ابن قانع و طبرانى ، از علقمة بن وائل حضرمى ، از سلمة بن يزيد جهنى ، روايت كرده كه گفت : من عرضه داشتم : يا رسول اللَّه ( ص ) بعد از تو تكليف ما با امرايى كه بر ما حكومت مىكنند چيست ؟ اگر چنانچه احكام خدا را به نفع خود و به ضرر ما تفسير كنند ، و در نتيجه حق ما را كه خدا برايمان قرار داده از ما سلب نمايند مىتوانيم با آنان قتال نموده ، دشمنشان بداريم ؟ رسول خدا ( ص ) فرمود : آنان مسئول وظايف خويش و شما مسئول وظايف خويشيد « 4 » . مؤلف : و در معناى اين روايت پاره اى روايات ديگر نقل شده ، ليكن ، هيچ شكى نبايد كرد در اينكه اسلام با روح احياى حق و اماته باطل كه در آن هست هرگز اجازه نمىدهد كه ستمكاران متجاهر به ظلم بر مردم مسلط شوند ، و هرگز اجازه سكوت و تحمل ظلم را از ياغيان فاجر به مردمى كه قدرت بر رفع ظلم را دارند نمىدهد . در ابحاث اجتماعى امروز نيز روشن شده كه استبداد واليان ديكتاتور ، و افسار گسيختگى آنان در تحكم و زورگوييشان بزرگترين خطر و پليدترين آثار را در اجتماع دارد ، كه

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 150 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 194 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 150 . ( 4 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 54 .